Plagen
Slakken in de moestuin bestrijden zonder gif
Slakken kunnen in één nacht een rij jonge sla kaal eten. Gelukkig heb je geen gif nodig om ze de baas te blijven. In dit artikel lees je welke slakken je tegenkomt, wat echt helpt en wat volgens onderzoek tegenvalt, zoals eierschalen en koperband.
Hoe kom je zonder gif van slakken af?
Het korte antwoord: combineer een paar methoden. Raap slakken op vochtige avonden met een zaklamp, leg planken of bierval neer om ze te vangen, geef water in de ochtend in plaats van 's avonds en zet stevige plantjes uit in plaats van piepkleine zaailingen. Geef egels, padden, vogels en loopkevers de ruimte. Tegen naaktslakken werken aaltjes. Barrières van eierschalen of koperband vallen volgens onderzoek tegen.
Welke slakken zitten in je moestuin?
De meeste schade komt van naaktslakken. Huisjesslakken eten ook wel, maar zijn meestal minder talrijk.
- Spaanse wegslak. Een grote naaktslak van 8 tot 12 centimeter. Volgens Wikipedia is hij in Nederland voor het eerst gemeld in 1989 en kwam hij in 2013 op veel plekken voor. Eén slak legt 200 tot 400 eieren en er kunnen twee generaties per jaar zijn.
- Huisjesslakken. Herkenbaar aan hun huisje. Let op: aaltjes werken niet tegen deze slakken, rapen en vallen wel.
Naaktslakken eten veel. Leefmilieu Brussel schrijft dat ze op één dag 30 tot 40 keer hun eigen gewicht kunnen eten.
Wanneer zijn slakken actief?
Slakken eten 's nachts en bij vochtig weer. Overdag zitten ze in de grond of op natte, schaduwrijke plekken. Vaak zie je alleen de gaten in het blad en de glimmende slijmsporen.
Volgens Leefmilieu Brussel neemt hun activiteit onder 5 °C sterk af. In een natte lente en een zachte, natte herfst heb je er dus het meeste last van.
Wat werkt echt?
1. Slakken rapen
Rapen is het simpelste en meest directe. De RHS raadt aan om op zachte, vochtige avonden met een zaklamp door je moestuin te lopen. Dan zie je ze aan het werk. Volgens Leefmilieu Brussel werkt rapen het best laat in de avond of vroeg in de ochtend bij vochtig weer.
Doe tuinhandschoenen aan, want het slijm is lastig van je handen te krijgen. Breng de slakken ver weg, of gooi ze in de gft-bak.
2. Schuilplaatsen als val
Geef slakken een plek om zich te verstoppen, en haal ze daar weg. Leg een plank, een stuk karton, een omgekeerde pot of een tegel op de grond. Slakken kruipen er overdag onder.
Leefmilieu Brussel raadt maximaal twee schuilplaatsen per vierkante meter aan. Kijk er 's avonds of vroeg in de ochtend onder en raap de slakken op. Ook halve schillen van sinaasappel, grapefruit of meloen werken zo, met de snijkant naar beneden, schrijft de RHS.
3. Bierval
Bier trekt slakken aan. Ze kruipen erin en verdrinken.
- Graaf een potje of bekertje in, met de rand gelijk aan de grond.
- Vul het half met bier.
- Leeg de val geregeld. De RHS raadt aan dat liefst elke ochtend te doen. Leefmilieu Brussel noemt verversen om de twee à drie dagen.
Er zitten twee nadelen aan. Bier lokt volgens Leefmilieu Brussel ook slakken uit de omgeving, tot 100 meter ver. En ook egels komen op het bier af. Zet de val daarom aan de rand van je moestuin en niet midden tussen je jonge planten.
4. Water geven in de ochtend
Geef water in de ochtend, niet in de avond. De RHS wijst erop dat natte grond en natte planten in de avond ideaal zijn voor slakken. Geef je 's ochtends, dan is het oppervlak 's avonds weer drier.
Geef het water bij de voet van de plant en niet over het blad. Een druppelsysteem doet dat vanzelf. Meer spullen vind je bij water geven.
5. Stevige plantjes uitzetten
Kleine zaailingen zijn het kwetsbaarst. Eén nacht slakkenvraat en ze zijn weg. De RHS raadt aan om stevige plantjes uit een pot uit te zetten in plaats van jonge zaailingen.
Kweek sla, kool, bonen en courgette daarom eerst op in kweekpotjes op een plek waar slakken niet bij kunnen, zoals een tafel of vensterbank. Zet ze buiten als ze een paar echte bladeren hebben. Potjes en zaaibakken vind je bij zaaien en opkweken.
6. Natuurlijke vijanden
Veel dieren eten slakken. De RHS noemt vogels, kikkers, padden, egels, hazelwormen en loopkevers. Hoe meer van die dieren in je tuin, hoe minder slakken.
Zo help je ze:
- Laat een hoekje van je tuin wat rommelig, met een takkenhoop of bladeren.
- Leg een kleine vijver of waterschaal aan voor padden en kikkers.
- Gebruik geen slakkenkorrels, ook niet als het even tegenzit.
- Zorg voor een opening in de schutting, zodat egels kunnen rondlopen.
Sommige tuinders houden Indische loopeenden. Volgens Wikipedia zoeken die eenden in het gras naar wormen en slakken, en ook Leefmilieu Brussel noemt ze als slakkeneters. Ze hebben wel ruimte en verzorging nodig.
7. Aaltjes tegen naaktslakken
Aaltjes zijn microscopisch kleine wormpjes die naaktslakken infecteren. Het gaat om de soort Phasmarhabditis hermaphrodita. Je koopt ze als poeder, mengt ze met water en giet ze over de grond.
De RHS noemt een paar voorwaarden:
- De grond moet vochtig zijn en tussen 5 en 20 °C.
- De beste periode is van het voorjaar tot het begin van de herfst.
- Breng ze 's avonds aan op vochtige grond.
- Ze werken minder goed in zware klei.
- Ze werken tegen alle naaktslakken, maar nauwelijks tegen huisjesslakken.
Leefmilieu Brussel waarschuwt dat afrikaantjes niet samengaan met aaltjes. Die plant scheidt stoffen af die aaltjes doden.
8. Mulch slim gebruiken
Een dikke laag mulch is goed voor de bodem, maar biedt slakken ook een schuilplaats. De RHS raadt aan om een laag van minstens 5 centimeter aan te brengen van november tot en met februari, als slakken weinig actief zijn. Lees in moestuin winterklaar maken hoe je de grond in de winter bedekt.
Wat werkt niet of minder goed?
Eierschalen, koffiedik, zand en koperband
De Britse Royal Horticultural Society testte vijf barrières rond sla: eierschalen, schors, koperband, scherp grit en wolkorrels. Ze gebruikten 108 kroppen in potten en verhoogde bedden, zes weken lang. De uitkomst: planten met een barrière hadden evenveel vraatschade als planten zonder.
Leefmilieu Brussel is iets milder. Volgens hen werken barrières van as, zaagsel, eierschalen of koffiedik vooral bij droog weer, en moet je ze na regen vervangen. Juist bij nat weer, als slakken actief zijn, helpen ze dus het minst.
Over koper is de RHS voorzichtig. In hun proef werkte het niet, maar laboratoriumproeven gaven aanwijzingen dat koper iets doet. Verwacht er in elk geval geen wonderen van.
En slakkenkorrels?
Wil je zonder gif werken, dan laat je slakkenkorrels liggen. Toch even wat achtergrond.
De oude korrels met metaldehyde zijn schadelijk voor huisdieren en wilde dieren, schrijft Leefmilieu Brussel. In 2005 beëindigde het CTB, de voorganger van het huidige Ctgb, de toelating van tien van zulke middelen voor de tuin. Dat meldde het radioprogramma Vroege Vogels. Daarna was een middel met ijzerfosfaat een tijd de enige toegelaten slakkenkorrel.
Korrels met ijzerfosfaat gelden als minder schadelijk. Leefmilieu Brussel noemt ze onschadelijk voor mens, huisdier en nuttige dieren. De RHS raadt toch alle slakkenkorrels af, ook de biologische. Wie egels en padden in de tuin wil, kiest dus beter voor de methoden hierboven.
Een plan tegen slakken
- Voorjaar: kweek plantjes op in potjes en zet stevige planten uit.
- Bij vochtig weer: raap 's avonds slakken en kijk 's ochtends onder planken.
- Altijd: geef water in de ochtend, bij de voet van de plant.
- Bij veel naaktslakken: gebruik aaltjes op vochtige grond tussen 5 en 20 °C.
- Het hele jaar: maak je tuin aantrekkelijk voor egels, padden, vogels en loopkevers.
Andere bescherming tegen plagen, zoals insectengaas en vliesdoek, vind je bij bescherming.
