Compost maken in de moestuin: wat mag erin en hoe lang duurt het

Hoe maak je compost?

Het korte antwoord: meng groen, vochtig afval zoals gras en groenteresten met bruin, droger materiaal zoals blad, stro en snoeiafval. Houd ongeveer 1 deel groen op 2 delen bruin aan. Zorg dat de hoop vochtig is, maar niet nat, en zet hem af en toe om voor lucht. Na vier tot negen maanden heb je donkere, kruimelige compost die naar bosgrond ruikt.

Waarom zelf compost maken?

Compost maakt je grond beter, en je maakt het van afval dat je toch al hebt. Het maakt de grond losser, houdt water vast en geeft langzaam voeding af.

Wat mag erin en wat niet?

Milieu Centraal geeft een duidelijke indeling. Dit is een samenvatting:

"Beperkt" betekent dat je er niet te veel tegelijk van toevoegt. Milieu Centraal noemt ongeveer één portie per week.

• Zieke planten gaan in de gft-bak. Een composthoop in de tuin wordt meestal niet heet genoeg om ziektekiemen te doden. Denk aan tomaten- en aardappelloof met phytophthora.
• Woekerend onkruid zoals kweek en zevenblad gooi je niet op de hoop. Wortelstukjes groeien gewoon door.
• Onkruid met zaad ook niet, want de zaden overleven en komen later op in je moestuin.
• Koffiepads en theezakjes horen volgens Milieu Centraal in de gft-bak, niet in je eigen compost.

Groen en bruin: de juiste mix

De mix is het belangrijkste deel van composteren. Bacteriën en schimmels hebben twee soorten voedsel nodig: stikstof en koolstof.

• Groen is vochtig en rijk aan stikstof: grasmaaisel, groenteresten, fruitschillen, jonge plantenresten.
• Bruin is droger en rijk aan koolstof: bladeren, stro, zaagsel, houtig snoeiafval.

IVN houdt 1 deel groen op 2 delen bruin aan. Een artikel in het blad Dynamisch Perspectief, gepubliceerd via de WUR, legt uit waarom: als er minstens 30 keer zoveel koolstof als stikstof is, gaat er weinig voeding verloren. Is er te veel groen, dan gaat stikstof verloren en kan de hoop gaan rotten en stinken.

Zo herken je een verkeerde mix:

Vocht: de knijptest

Compost moet vochtig zijn, maar niet nat. Vlaco geeft een eenvoudige test:

1. Pak een handvol compost en knijp het samen.
2. Lopen er druppels tussen je vingers uit? Dan is het te nat. Voeg bruin materiaal toe.
3. Komt er geen vocht uit en valt de bal meteen uit elkaar? Dan is het te droog. Geef water of voeg groen toe.
4. Blijft het een bal die je makkelijk in stukken breekt? Dan is het goed.

Warm of koud composteren

Er zijn twee manieren: warm en koud. Het verschil zit in de grootte van de hoop en hoe vaak je hem omzet.

Warm composteren

Bij een grote, goed gemengde hoop stijgt de temperatuur snel. Volgens Vlaco is 50 °C gewoon en 60 tot 70 °C geen uitzondering. Bij die warmte sterven veel ziektekiemen en onkruidzaden af, maar niet aan de buitenkant van de hoop.

Daarvoor is veel materiaal nodig: Milieu Centraal noemt een hoop van minstens 1,5 meter hoog, breed en lang.

Koud composteren

In een gewone tuin met een composter of kleine hoop wordt het niet zo warm. Vlaco schrijft dat zelfs koude compost 5 tot 10 graden warmer is dan de lucht buiten. Het gaat langzamer en ziektekiemen en zaden sterven maar deels af. Daarom horen zieke planten en zaden niet in een kleine composter.

Composthoop, composter of wormenbak?

Voor de meeste moestuinen is een gesloten composter het handigst. Milieu Centraal raadt een compostvat aan voor kleine tuinen en een wormenbak of compostroller voor keuken of balkon. Omdat je in een vat lastig kunt omzetten, is een gevarieerde mix daar extra belangrijk.

Een voorbeeld is de Garantia ECO-King composter van 600 liter. Volgens de fabrikant is hij 80 bij 80 centimeter, heeft hij twee grote vulkleppen in het deksel en zet je hem zonder gereedschap in elkaar. Garantia raadt aan om hem op een vlakke, losgemaakte ondergrond te zetten met contact met de bodem, zodat kleine bodemdieren erin kunnen. Niet op tegels of beton. Een bodemrooster tegen knaagdieren is los te koop.

Zet een composter of hoop in de halfschaduw, bijvoorbeeld onder een boom, zoals Milieu Centraal aanraadt. Zo droogt de compost niet uit.

Zo begin je stap voor stap

1. Maak de grond waar de bak of hoop komt los.
2. Begin onderin met een laag grof, houtig materiaal. IVN raadt dit aan voor lucht van onderen.
3. Wissel daarna lagen groen en bruin af. Knip grote stukken klein, dan gaat het sneller.
4. Houd het vochtig met de knijptest.
5. Zet de hoop om. IVN noemt ongeveer elke twee maanden voor een hoop en liefst wekelijks voor een vat. Milieu Centraal noemt elke zes weken voor een hoop.
6. Na vier tot zes maanden is de compost volgens IVN bruikbaar.

Omzetten is ook goed voor het milieu: zonder zuurstof kunnen volgens IVN methaan en lachgas ontstaan.

Wanneer is compost klaar?

Rijpe compost is donkerbruin tot bijna zwart, kruimelig en ruikt fris, naar bosgrond. Je herkent het oorspronkelijke materiaal vrijwel niet meer. Volgens Vlaco is het meestal zes tot negen maanden oud.

Twijfel je? Doe dan de zaaitest met tuinkers die Vlaco beschrijft. Zaai tuinkers in een bakje met compost en een bakje met gewone tuingrond. Komt er in de compost 10 tot 20 procent minder op, dan is hij nog niet rijp. Laat hem dan nog een paar weken liggen.

Hoeveel compost gebruik je?

Een richtlijn is ongeveer 30 liter per 10 vierkante meter per jaar. Dat noemt het artikel in Dynamisch Perspectief, en het is grofweg een halve kruiwagen.

Vlaco maakt onderscheid per gewas:

Strooi compost in de herfst als bodembedekking of in het voorjaar een paar weken voor het zaaien. Lees in moestuin winterklaar maken hoe je de grond in de herfst bedekt, en in moestuinbak vullen hoe je een bak elk jaar aanvult.

Nog niet genoeg eigen compost? Bij grond en mest vind je compost en moestuinaarde in zakken.

Wat heb je nodig?

• Een composter of een plek voor een open hoop
• Een vork of riek om om te zetten, uit tuingereedschap
• Tuinhandschoenen
• Een emmer in de keuken voor groente- en fruitresten