Seizoen
Moestuin winterklaar maken: zo doe je dat
Na de laatste oogst begint het werk voor volgend jaar. Een moestuin die je goed de winter in helpt, start in het voorjaar met een gezonde bodem en gereedschap dat het nog doet. In dit artikel lees je wat je opruimt en wat je laat staan, hoe je de grond bedekt en hoe je kas, gereedschap en water tegen vorst beschermt.
Wat doe je om je moestuin winterklaar te maken?
Het korte antwoord: oogst wat niet tegen vorst kan en ruim zieke planten op. Bedek de kale grond met compost, blad of stro, of zaai een groenbemester. Spit niet, maar maak de grond hooguit los met een spitvork. Maak gereedschap schoon, laat regentonnen en slangen leeglopen en maak de kas schoon. Groenten die tegen kou kunnen, laat je gewoon staan.
Stap 1: oogsten wat niet tegen vorst kan
Begin met de gewassen die vorst niet overleven. Tomaat, courgette, pompoen en snijbiet gaan na de eerste nachtvorst snel achteruit. Zaadhuis Bolster raadt aan om die voor de kou te oogsten.
Andere groenten kunnen blijven staan:
- Boerenkool, spruitjes en prei verdragen vorst en oogst je de hele winter.
- Pastinaak en wortels kunnen in de grond blijven. Je kunt ze ook inkuilen of in kisten met zand of stro bewaren, schrijft Bolster.
- Winterpostelein en veldsla onder glas of vliesdoek geven nog blad tot in het voorjaar.
Wat je in deze maanden nog kunt zaaien en planten, lees je in zaaien en planten in oktober en november.
Stap 2: opruimen, maar niet alles
Ruim op wat ziek is, laat de rest werken voor het bodemleven. Een moestuin die helemaal kaal en strak de winter in gaat, is niet beter af.
Zo maak je de keuze:
- Weg: zieke planten, zoals tomatenloof met schimmel, en resten van kool. Bolster wijst erop dat plagen in de resten van kolen overwinteren. Zieke resten horen volgens Milieu Centraal in de gft-bak, niet op de composthoop.
- Weg: onkruid, voordat je de grond bedekt. Anders groeit het onder de mulch gewoon door.
- Composthoop: gezonde plantenresten, zoals bonenloof en slabladeren.
- Laten staan: holle stengels van bloemen en kruiden. Tuinadvies raadt aan die te laten staan, omdat insecten erin overwinteren.
Een composthoop of composter maakt van gezond tuinafval weer voeding voor volgend jaar. Hoe dat werkt, lees je in compost maken.
Stap 3: niet spitten
Laat de schop staan. Dat is het advies van Bolster. Spitten keert de grond om en verstoort het bodemleven. Wormen, schimmels en bacteriën leven in hun eigen laag. Haal je die door elkaar, dan duurt het even voordat het weer in balans is.
Is je grond erg vast? Maak hem dan los met een spitvork:
- Steek de vork 15 tot 20 centimeter diep in de grond.
- Beweeg hem een paar keer heen en weer.
- Trek hem eruit en herhaal dit een stukje verder.
Zo komt er lucht en water in de grond, zonder dat je de lagen omkeert. Een spitvork en andere handige spullen vind je bij tuingereedschap.
Stap 4: de bodem bedekken
Kale grond is in de winter kwetsbaar. Regen slaat de bovenlaag dicht en spoelt voeding weg. Een laag organisch materiaal of een groenbemester voorkomt dat.
Mulchen
Volgens Bolster beschermt een laag stro, hooi, bladafval of compost de grond tegen wind, regen en vorst. Hij houdt vocht vast en remt onkruid. Het bodemleven verwerkt het materiaal in de loop van de winter.
Tuinadvies geeft een richtlijn voor de dikte:
| Materiaal | Dikte |
|---|---|
| Fijn, zoals compost of grasmaaisel | ongeveer 5 cm, dikker kan gaan schimmelen |
| Grof, zoals blad of schors | tot ongeveer 10 cm |
Tuinadvies raadt aan om de mulch in de moestuin na de winter weg te halen, zodat de grond kan opwarmen en je kunt zaaien.
Compost: hoeveel?
Compost is de beste basis voor de bodem. Een artikel in het blad Dynamisch Perspectief, gepubliceerd via de WUR, noemt een richtlijn van ongeveer 30 liter compost per 10 vierkante meter per jaar. Dat is grofweg een halve kruiwagen.
Heb je moestuinbakken? Vul ze in de herfst aan met compost of verse aarde. Hoe je dat doet, lees je in moestuinbak vullen. Compost en aarde vind je bij grond en mest.
Groenbemester
Een groenbemester is een levende bedekking. Je zaait hem op lege bedden. In oktober is de keuze klein: volgens Bolster kun je winterrogge tot en met oktober zaaien, het liefst in de eerste helft. Reken op ongeveer 100 gram per 10 vierkante meter. Phacelia en mosterd zijn dan al te laat.
Stap 5: zuurgraad testen en zo nodig bekalken
De herfst is een goed moment om de zuurgraad van je grond te meten. Moestuingrond die te zuur is, geeft minder opbrengst.
In hetzelfde artikel uit Dynamisch Perspectief staan deze streefwaarden, gemeten in water:
- Zandgrond: ongeveer pH 6,0
- Kleigrond: ongeveer pH 7,4
Met een eenvoudige pH-bodemtest weet je snel waar je staat. Is de grond te zuur, dan noemt het artikel eens in de drie jaar 1,5 kilo kalk per 10 vierkante meter. Volg altijd de dosering op de verpakking.
Stap 6: gereedschap schoonmaken
Goed gereedschap gaat jaren mee als je het voor de winter verzorgt. Bolster raadt aan om het schoon te maken, te drogen, te slijpen en licht te oliën tegen roest.
- Borstel aarde van schoppen, harken en schoffels.
- Laat alles goed drogen.
- Slijp snijkanten van schoffels en snoeischaren.
- Wrijf metalen delen in met een dun laagje olie.
- Berg alles droog op, aan de muur of in een schuur.
Maak ook zaaibakken en potjes schoon voordat je ze opbergt. Dat voorkomt dat ziekten meegaan naar het nieuwe seizoen.
Stap 7: water vorstvrij maken
Water dat bevriest, zet uit en kan kranen, tonnen en slangen kapotmaken.
- Regenton: laat hem leeglopen en laat het kraantje de hele winter openstaan. Volgens een tip van IVN kan een bevroren regenton barsten. Volgens fabrikant Kärcher mag de ton buiten blijven staan, zolang hij leeg is en het kraantje open.
- Buitenkraan: sluit de watertoevoer binnen af en zet de kraan buiten open, zodat er geen water in blijft staan.
- Tuinslang: laat hem helemaal leeglopen, laat hem drogen en rol hem zonder knikken op. Berg hem vorstvrij op.
- Druppelsysteem: Gardena schrijft bij het hoofdapparaat van het Micro-Drip systeem dat je het na het seizoen of bij vorst loskoppelt en opbergt, zodat het niet beschadigt.
- Pompen: schakel een tuinpomp volgens Gardena in de herfst uit, voor de eerste vorst. Kärcher raadt aan pompen leeg te maken en vorstvrij te bewaren.
Spullen voor water geven vind je bij water geven.
Stap 8: de kas schoonmaken
Een schone kas laat in de donkere maanden meer licht door. Ook overwinteren er minder ziekten en plagen.
Tuinadvies geeft deze tips:
- Maak wanden en profielen schoon met lauw water en een beetje afwasmiddel. Gebruik geen bleekwater of azijn.
- Zet geen ladder tegen het glas.
- Controleer de goten op blad, zodat regenwater weg kan.
- Maak ook de tafels en planken schoon.
Zaai je in de kas nog wintergroenten, doe dat dan na het schoonmaken.
Stap 9: beschermen wat blijft staan
Vliesdoek is de beste bescherming tegen vorst voor groenten die buiten staan. Volgens Tuinadvies laat vliesdoek water, licht en lucht door. Bij langere vorst mag het een paar weken blijven liggen. Haal het weg als het weer zachter wordt.
Gebruik geen plastic of noppenfolie direct om planten heen. Daaronder blijft het vochtig en gaan planten rotten. Een tuintunnel met bogen houdt het doek van de planten af. Vliesdoek en gaas vind je bij bescherming.
Checklist
- Vorstgevoelige groenten geoogst
- Zieke planten en koolresten weg
- Onkruid gewied
- Grond bedekt met compost, mulch of groenbemester
- Zuurgraad getest
- Gereedschap schoon, geslepen en geolied
- Regenton, kraan en slangen leeg
- Kas schoon
- Vliesdoek klaar voor koude nachten
Plant je ook knoflook voor volgend jaar? Lees dan knoflook planten.
