Tomaten kweken in de kas, op het balkon en buiten

Tomaten kweken in het kort

Zaai tomaten in maart of begin april binnen voor. Zet ze na half mei buiten of in de kas, op een zonnige plek. Bind ze op, haal bij hoge soorten elke week de zijscheuten weg en geef water bij de voet. Vanaf juli kun je de eerste rijpe tomaten plukken.

Hieronder lees je elke stap uitgebreid.

Kas, balkon of buiten: wat werkt het best?

In een kas lukt het meestal het best, maar ook buiten en op het balkon kun je goed tomaten oogsten.

• In de kas: tomaten hebben warmte nodig en houden niet van natte bladeren. In een kas staan ze warm en droog. Je oogst vaak eerder en langer. Lees in kas of kweekkas welke kas bij je tuin past.
• Op het balkon: kies een zonnige plek op het zuiden, oosten of westen. Gebruik een grote pot. Kerstomaten en struiktomaten doen het goed.
• Buiten in de tuin: kies een warme, beschutte plek, bijvoorbeeld tegen een muur op het zuiden. Een afdakje boven de planten helpt tegen ziekte. Kies voor buiten bij voorkeur een ras dat goed tegen phytophthora kan.

Welke soort kies je?

• Hoge tomaten (stamtomaten of eenstengelige tomaten): groeien aan één stengel omhoog. Ze moeten worden opgebonden en gediefd. Goed voor de kas.
• Struiktomaten: blijven lager en vormen een struik. Dieven is niet nodig. Handig voor potten en buiten.
• Kerstomaten: kleine vruchten, rijpen snel en geven veel. Een fijne keuze voor beginners.
• Vleestomaten: grote vruchten. Ze hebben veel warmte en een lange zomer nodig. Ze doen het het best in een kas.

Bekijk de tomatenzaden bij zaden.

Tomaten voorzaaien: hoe en wanneer?

Zaai in maart of begin april binnen, op een warme en lichte plek. Tomatenzaad kiemt het best bij kamertemperatuur. Na een week of twee komen de eerste plantjes op.

Zo pak je het aan:

1. Vul een zaaibak of kleine potjes met zaai- en stekgrond.
2. Leg de zaadjes erop en dek ze af met een dun laagje grond van een halve centimeter.
3. Maak de grond vochtig met een plantenspuit.
4. Leg er een deksel of plastic over, of gebruik een mini-kas. Zo blijft het vochtig.
5. Haal het deksel weg zodra de plantjes boven de grond komen.
6. Zet ze op de lichtste plek die je hebt, zoals een vensterbank op het zuiden.

Krijgen je plantjes lange, dunne stengels? Dan hebben ze te weinig licht of staan ze te warm. Zet ze lichter en iets koeler. Zaaibakken, potjes en mini-kassen vind je bij zaaien en opkweken.

Verspenen: wanneer en hoe?

Verspeen de plantjes als ze naast de kiemblaadjes hun eerste echte blaadjes hebben. Dat is meestal een paar weken na het zaaien.

Verspenen betekent dat je elk plantje in een eigen potje zet. Pak het plantje vast aan een blaadje, nooit aan de stengel. De stengel is nog teer en knakt snel.

Een tomaat mag je dieper zetten dan hij stond. Er groeien dan extra wortels aan het stuk stengel onder de grond. Zo krijg je een steviger plant.

Uitplanten na half mei

Zet tomaten buiten pas na de IJsheiligen, dus na half mei. Tomaten kunnen niet tegen vorst. Ook koude nachten zonder vorst geven een groeistop. In een kas kun je ze vaak iets eerder planten, als het daar 's nachts niet meer vriest.

Laat de plantjes eerst een week wennen aan buiten. Zet ze overdag buiten op een beschutte plek en haal ze 's avonds binnen. Dit heet afharden.

Bij het uitplanten:

• Geef elke plant ruimte. Reken in de volle grond op ongeveer een halve meter tussen de planten.
• Zet de plant iets dieper dan hij in de pot stond.
• Zet direct een stok of touw neer, dan beschadig je later de wortels niet.
• Gebruik in een pot minstens 20 tot 30 liter grond per plant.
• Geef goed water na het planten.

Dieven: waarom en hoe?

Bij hoge tomaten haal je de zijscheuten elke week weg. Een zijscheut groeit in de oksel tussen de stengel en een blad. Laat je hem staan, dan groeit hij uit tot een nieuwe stengel. De plant steekt dan veel energie in blad in plaats van in tomaten.

Tips:

• Haal zijscheuten weg als ze nog klein zijn. Je kunt ze met je vingers afknijpen. De wond is dan klein.
• Doe het bij droog weer, zodat de wond snel opdroogt.
• Kijk in de zomer minstens één keer per week.

Struiktomaten en veel kerstomaten in een pot hoef je meestal niet te dieven. Kijk op het zakje wat voor jouw ras geldt.

Aan het eind van de zomer kun je de top van de plant afknippen. Dan stopt hij met nieuwe trossen maken en rijpen de tomaten die er al hangen beter af.

Opbinden: steun voor de plant

Hoge tomaten hebben een stok, spiraalstok of touw nodig. Een plant vol tomaten is zwaar en knakt anders om.

• Spiraalstok: de stengel draait zich er langs omhoog. Handig en makkelijk.
• Rechte stok: bind de stengel elke 20 tot 30 centimeter vast.
• Touw in de kas: knoop een touw aan de nok of een draad boven de plant en draai de stengel er langzaam omheen.

Bind de stengel los vast, met een lusje in de vorm van een acht. De stengel wordt nog dikker. Gebruik geen heel dun draad, want dat kan in de stengel snijden. Stokken, touw en clips vind je bij opbinden.

Water geven: hoe vaak en hoeveel?

Geef regelmatig water, bij de voet van de plant en niet over de bladeren. Natte bladeren geven schimmels een kans.

• In de volle grond: geef minder vaak, maar dan flink. Dan groeien de wortels dieper.
• In een pot of kas: de grond droogt sneller uit. In de zomer kan elke dag nodig zijn.
• Gelijkmatig: wissel droog en nat niet te sterk af. Dat kan leiden tot gebarsten vruchten of zwarte plekken aan de onderkant van de tomaat.

Geef bij voorkeur 's ochtends water. Gieters, slangen en druppelsystemen vind je bij water geven.

Tomaten hebben ook voeding nodig. Geef extra mest als de eerste trossen vrucht zetten. Kies een mest met veel kalium en niet te veel stikstof, anders krijg je vooral blad.

Phytophthora: wat is het en wat doe je eraan?

Phytophthora is een schimmelachtige ziekte die ook aardappelziekte heet. Het is het grootste probleem bij buitentomaten. Je herkent het aan bruine vlekken op de bladeren en stengels en aan bruine, harde plekken op de tomaten. De ziekte verspreidt zich snel bij nat en warm weer, vaak in de tweede helft van de zomer.

Je kunt het niet altijd voorkomen, maar wel de kans kleiner maken:

• Houd de bladeren droog. Geef water bij de voet en zet buitentomaten onder een afdakje, tomatenkap of in een kas.
• Zorg voor lucht. Zet de planten niet te dicht op elkaar en zet de kas op warme dagen open.
• Haal de onderste bladeren weg als de plant groot genoeg is. Dan spatten er minder sporen vanaf de grond op.
• Kies een ras met weerstand. Er zijn rassen die minder gevoelig zijn.
• Zet tomaten niet naast aardappelen. De ziekte gaat makkelijk van de een naar de ander.
• Grijp snel in. Haal aangetaste bladeren direct weg en gooi ze niet op de composthoop.

Tomaten oogsten

Pluk tomaten als ze helemaal op kleur zijn en nog stevig aanvoelen. Ze komen dan makkelijk los van de tros. In de kas begint de oogst vaak in juli, buiten wat later.

Aan het eind van het seizoen hangen er vaak nog groene tomaten. Die kun je binnen laten narijpen op een warme plek. Leg ze bijvoorbeeld bij een rijpe banaan of appel. Bekijk de spullen bij oogsten en bewaren.

Wanneer je welke groente zaait, zie je in de zaaikalender.

Wat heb je nodig?

• Tomatenzaden of plantjes uit zaden
• Zaaibakken, potjes en zaaigrond uit zaaien en opkweken
• Een kas of tomatenkas, of een afdakje uit bescherming
• Stokken, spiraalstokken of touw uit opbinden
• Goede aarde en tomatenmest uit grond en mest
• Een gieter of druppelsysteem uit water geven