Zaaien

Zaaikalender voor de moestuin: wat zaai je wanneer

Wanneer zaai je tomaten, en wanneer kan de sla naar buiten? In deze zaaikalender zie je per groente wanneer je binnen voorzaait, buiten zaait of plant en wanneer je oogst. Daaronder lees je hoe voorzaaien werkt en waarom half mei zo belangrijk is.

Bijgewerkt op · Door de redactie van Moestuinspullen · 6 min leestijd

Zaaikalender in het kort

De vuistregel: in februari en maart zaai je warmteminnende groenten binnen voor. Vanaf maart zaai je stevige groenten buiten, zoals radijs, spinazie en erwten. Groenten die niet tegen vorst kunnen, gaan pas na half mei naar buiten. In de zomer zaai je steeds een beetje bij, zodat je tot in de herfst kunt oogsten.

In de tabel hieronder zie je dat per groente. Daaronder lees je hoe je de tabel gebruikt.

Zaaikalender per groente

De maanden zijn richtlijnen voor een gewone moestuin in Nederland, zonder verwarmde kas. "Niet nodig" betekent dat je de groente meestal direct buiten zaait of plant.

Gewas Binnen voorzaaien Buiten zaaien of planten Oogst
Tomaat maart tot april planten na half mei juli tot oktober
Paprika februari tot maart planten eind mei, liefst in een kas augustus tot oktober
Courgette april tot begin mei zaaien of planten na half mei tot juni juli tot oktober
Komkommer april tot mei planten na half mei tot juni juli tot september
Pompoen april tot begin mei zaaien of planten na half mei tot juni september tot oktober
Sla februari tot april maart tot augustus mei tot oktober
Spinazie niet nodig maart tot mei en augustus tot september april tot juni en september tot november
Radijs niet nodig maart tot september april tot oktober
Wortel niet nodig maart tot juli juni tot november
Biet niet nodig april tot juli juli tot oktober
Ui (plantui) niet nodig plantuitjes poten maart tot april juli tot augustus
Knoflook niet nodig teentjes poten oktober tot november of februari tot maart juni tot augustus
Prei maart tot april planten juni tot juli september tot maart
Stambonen mag in mei, hoeft niet zaaien half mei tot juli juli tot september
Stokbonen mag in mei, hoeft niet zaaien half mei tot juni juli tot oktober
Erwten niet nodig maart tot mei juni tot augustus
Boerenkool april tot mei planten juni tot juli oktober tot maart
Broccoli maart tot mei planten mei tot juli juli tot oktober
Bloemkool maart tot april planten mei tot juli juli tot oktober
Snijbiet niet nodig april tot juli juni tot november
Aardappel voorkiemen februari tot maart poten april tot mei juni tot oktober
Aardbei niet nodig, je koopt planten planten augustus tot september of maart tot april juni tot juli
Basilicum april tot mei planten na half mei, warm en beschut juni tot september
Peterselie maart tot april april tot juli juni tot november
Bieslook maart tot april april tot juni mei tot oktober
Rucola niet nodig april tot september mei tot oktober

Twee kanttekeningen bij de tabel:

  • Rassen verschillen. Er zijn vroege en late rassen, zomer- en winterrassen. Kijk dus altijd op het zakje zaden.
  • Je plek telt mee. In het zuiden en in de stad is het vaak wat warmer dan in het noorden of op open land. In een kas of onder vliesdoek kun je vaak iets eerder beginnen.

Wanneer zaai je binnen voor?

Zaai binnen voor als een groente een lange groeitijd heeft of niet tegen kou kan. Tomaat, paprika, courgette, komkommer, pompoen en basilicum krijgen zo een voorsprong. Als het buiten warm genoeg is, zijn de plantjes al flink gegroeid.

Begin niet te vroeg. Plantjes die te lang binnen staan, worden lang en slap. Ze zoeken het licht en vallen om. Een plek met veel licht, zoals een vensterbank op het zuiden, is daarom belangrijk.

Zo pak je het aan:

  1. Vul een zaaibak of potjes met zaai- en stekgrond.
  2. Zaai niet te diep. Een vuistregel is ongeveer twee tot drie keer zo diep als het zaadje dik is.
  3. Houd de grond vochtig, maar niet nat. Een plantenspuit is handig.
  4. Zet de bak op een lichte, warme plek. Een deksel of mini-kas houdt het vochtig.
  5. Hebben de plantjes hun eerste echte blaadjes, zet ze dan in een eigen potje. Dat heet verspenen.

Zaaibakken, potjes en mini-kassen vind je bij zaaien en opkweken.

Welke groenten zaai je beter niet voor?

Wortel, radijs, pastinaak en andere wortelgroenten houden niet van verplanten. Hun penwortel raakt dan beschadigd. Zaai ze direct op de plek waar ze moeten groeien. Ook erwten, spinazie en rucola zaai je meestal gewoon buiten.

Vorst en de IJsheiligen: waarom half mei?

Tot half mei kan het in Nederland 's nachts nog vriezen. Groenten zoals tomaat, paprika, courgette, komkommer, pompoen, bonen en basilicum kunnen daar niet tegen. Eén koude nacht kan ze al beschadigen.

Daarom houden veel tuinders zich aan de IJsheiligen. Dat zijn de naamdagen van 11 tot en met 15 mei. De oude regel is dat het na die dagen meestal niet meer vriest. Het is geen garantie, maar wel een goede richtlijn.

Kijk ook naar de weersverwachting. Wordt er na half mei toch nog een koude nacht verwacht? Dek je planten dan af met vliesdoek, of wacht nog een paar dagen. Vliesdoek en tunnels vind je bij bescherming.

Plantjes laten wennen

Voorgezaaide plantjes zijn binnen verwend. Laat ze een week tot tien dagen wennen voor je ze uitplant. Zet ze overdag buiten op een beschutte plek en haal ze 's avonds binnen. Dit heet afharden. De plantjes worden er steviger van en krijgen minder snel een groeistop.

Wat is doorzaaien?

Doorzaaien betekent dat je steeds een klein beetje zaait in plaats van alles in één keer. Zo is niet alle sla tegelijk klaar en heb je de hele zomer iets te oogsten.

Dit werkt goed bij snelle groenten:

  • Sla en pluksla: om de twee tot drie weken een rijtje
  • Radijs: om de twee weken
  • Rucola: om de twee tot drie weken
  • Spinazie: in het voorjaar en opnieuw vanaf augustus

Let op: sla, spinazie en rucola schieten in hete zomers snel door. Dan maken ze bloemen en wordt het blad bitter. Zaai in de zomer op een plek met wat schaduw, of kies rassen die minder snel doorschieten.

Zaaien in de zomer en herfst

Veel mensen denken dat het zaaiseizoen in juni klaar is. Dat is niet zo. In juli en augustus kun je nog veel zaaien:

  • Wortel en biet tot ongeveer juli
  • Spinazie en veldsla in augustus en september, voor de herfst en winter
  • Radijs en rucola tot in september

In oktober en november zet je knoflook in de grond. Die groeit een beetje voor de winter en geeft de zomer erna een mooie oogst.

Wil je oogsten langer bewaren? Bekijk de spullen bij oogsten en bewaren. Begin je net? Lees dan eerst het artikel moestuin beginnen. Voor tomaten is er een apart artikel: tomaten kweken.

Wat heb je nodig?

  • Zaden van de groenten die je wilt telen
  • Zaaibakken, potjes en zaaigrond uit zaaien en opkweken
  • Een mini-kas of kas om eerder te beginnen
  • Vliesdoek of een tunnel uit bescherming tegen nachtvorst
  • Een gieter met fijne broes uit water geven
  • Labels om op te schrijven wat je zaaide en wanneer

Veelgestelde vragen

Wanneer mag je tomaten buiten zetten?

Buiten pas na de IJsheiligen, dus na half mei. Tomaten kunnen niet tegen vorst en groeien slecht als de nachten koud zijn. In een kas kun je ze vaak iets eerder planten, als het daar 's nachts niet meer vriest.

Wat zijn de IJsheiligen?

De IJsheiligen zijn de naamdagen van 11 tot en met 15 mei. Volgens een oude vuistregel kan het tot die tijd nog 's nachts vriezen. Veel tuinders zetten vorstgevoelige groenten daarom pas daarna buiten. Het is een richtlijn: kijk ook naar de weersverwachting.

Welke groenten kun je direct buiten zaaien?

Radijs, wortel, spinazie, rucola, erwten, biet en snijbiet zaai je meestal direct buiten. Wortel en radijs houden niet van verplanten, dus die zaai je altijd op hun vaste plek. Bonen zaai je na half mei ook gewoon buiten.

Wat betekent doorzaaien?

Doorzaaien betekent dat je steeds een klein beetje zaait, bijvoorbeeld om de twee tot drie weken. Zo is niet alles tegelijk klaar en heb je de hele zomer iets te oogsten. Dat werkt goed bij sla, radijs, rucola en spinazie.

Kun je je aan de maanden in een zaaikalender houden?

Zie de maanden als richtlijn. Het weer verschilt per jaar en per plek in Nederland. Is het voorjaar koud en nat, wacht dan wat langer. Kijk ook altijd op het zakje zaden, want rassen kunnen verschillen.